Đình Kinh Dinh tọa lạc tại số 05, đường Lê Lợi, khu phố 3, phường Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa. Nằm ngay tại trung tâm đô thị sầm uất, di tích sở hữu vị trí giao thông thuận lợi để du khách và Nhân dân đến tham quan, chiêm bái.

Đình Kinh Dinh gắn liền với tiến trình khai phá vùng đất Ninh Thuận (nay là Khánh Hòa) của các đợt di dân người Việt từ Bình Định, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên (cũ) vào khoảng cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XVIII. Ban đầu, người dân 6 ấp của tổng Kinh Dinh xây dựng đình ở khu vực gần bờ sông Dinh. Do địa điểm cũ thường xuyên bị ngập lụt và sạt lở, vào năm Canh Ngọ (1870), các vị tiền bối trong làng dưới sự chủ trì của các sĩ phu yêu nước như ông Phan Trung, Nguyễn Trác đã quyết định dời ngôi đình về vị trí hiện nay và hoàn thành vào năm 1872.

Về tổng thể kiến trúc, dù trải qua nhiều biến cố lịch sử và chiến tranh tàn phá khiến các hạng mục như Nghi môn, Án phong, nhà Đông, nhà Tây bị hư hại, đình Kinh Dinh vẫn lưu giữ được tòa Chánh điện mang đậm giá trị kiến trúc truyền thống. Tòa Chánh điện mang kết cấu đặc trưng của công trình quy mô lớn khi kết hợp đấu lưng hai nhà tứ trụ qua ngôi Nhà Ghè ở giữa, gồm gian Tiền tế, Nhà Ghè và Hậu tẩm. Khung gỗ của đình có hệ thống cột cái lớn, vì kèo chạm khắc hoa dây, đầu rồng, hoa mai, bát bửu rất công phu.

Nội thất tòa Chánh điện còn lưu giữ một số hiện vật và đồ tế tự có giá trị mỹ thuật cao, tiêu biểu là Khám thờ Thần chạm lộng 4 lớp trang trí đề tài Lưỡng long chầu nhật, chim phụng, hoa văn tinh xảo sơn son thếp vàng, cùng tấm hoành phi, bài vị cổ, hương án khảm xà cừ, bộ lỗ bộ, chiêng và trống.

Trong đời sống tâm linh, đình là nơi phụng thờ Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh cùng các vị thần linh bảo hộ cộng đồng. Hàng năm, tại di tích diễn ra Lễ tế Xuân vào ngày mùng 10 tháng 3 Âm lịch với các nghi thức Tế Thần và Tế Tiền Hiền, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và thắt chặt tình đoàn kết xóm làng.

Trong kháng chiến chống Pháp, đình Kinh Dinh từng là căn cứ hoạt động và nơi ẩn náu an toàn cho nhiều cán bộ cách mạng. Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật điêu khắc, ngày 20 tháng 10 năm 2015, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận (cũ) đã ban hành Quyết định số 2290/QĐ-UBND xếp hạng Đình Kinh Dinh là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Di tích là bằng chứng sống động chứng minh cho quá trình tụ cư, lập làng và là điểm tựa tinh thần của Nhân dân địa phương./.

Đổng Thành Danh