Đình Đông Giang, tọa lạc tại Tổ dân phố 13, phường Đông Hải, tỉnh Khánh Hòa.

Đình Đông Giang gắn liền với lịch sử khai phá lập nghiệp của cư dân từ các vùng Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên vào vùng đất Ninh Thuận từ thế kỷ XVII - XVIII. Theo địa bạ Hán Nôm lập năm Minh Mạng thứ 17 (1836), xã Đông Giang đã được xác lập ranh giới và ruộng đất, khẳng định sự tồn tại sớm của ngôi đình từ trước giai đoạn này. Nơi đây còn bảo lưu 3 sắc phong do các triều vua Nguyễn (Tự Đức, Đồng Khánh, Khải Định) ban tặng.

Di tích đình Đông Giang

Về tổng thể kiến trúc, đình Đông Giang được xây dựng trên khu đất cao rộng 1.753,9m², gồm các hạng mục chính: Cổng Tam quan, Cột cờ, Án phong, Tòa Chánh điện, Nhà Tiền hiền, Miếu Âm linh và Hội trường.

Tòa Chánh điện có kết cấu khung gỗ chịu lực kiên cố với hệ thống vì kèo xuyên trính chạm trổ hình cánh dơi và củ hành. Nội thất di tích bảo lưu được không gian thờ tự với các hiện vật nhưL Án thờ Thần, khám gỗ sơn son thếp vàng tinh xảo, hoành phi, tượng đôi Hạc đứng trên lưng rùa, bộ lỗ bộ và các hương án, bài vị khảm xà cừ … mang nét nghệ thuật điêu khắc dân gian đặc sắc.

Trong đời sống tâm linh, đình là nơi phụng thờ Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh cùng các vị thần linh bảo hộ như Đại Càn Quốc gia Nam Hải, Tứ vị Thánh Nương, Thiên Y A Na, Ngũ Hành và các bậc Tiền hiền, Hậu hiền có công khai hoang lập làng. Hàng năm, tại di tích diễn ra Lễ tế Xuân vào ngày mùng 10 tháng 3 Âm lịch với các lễ Thỉnh sắc, Thỉnh sanh, Túc yết, tế Tiền hiền với các nghi thức thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", gắn kết tình đoàn kết cộng đồng làng xã.

Trong các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đình Đông Giang từng là căn cứ hoạt động của Mặt trận Việt Minh, nơi cất giấu lương thực, họp hành, trú ẩn an toàn của lực lượng du kích; đồng thời, là điểm phát động phong trào "Bình dân học vụ" và tiễn thanh niên lên đường nhập ngũ.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc truyền thống, ngày 07 tháng 9 năm 2022, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận (cũ) đã ban hành Quyết định số 1237/QĐ-UBND chính thức xếp hạng Đình Đông Giang là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Di tích là minh chứng sống động chứng minh cho quá trình tụ cư lập làng và là điểm đến tâm linh của Nhân dân địa phương./.

Đổng Thành Danh