Đình Nhơn Sơn tọa lạc tại tổ dân phố Nhơn Sơn, phường Ninh Chử, tỉnh Khánh Hòa.

Qua lời kể của các bô lão trong làng, trước đây vào thời Nguyễn Ánh – Vua Gia Long, đình Nhơn Sơn đã được xây dựng tại một vùng đọng (khu rừng cấm), cách đình Nhơn Sơn bây giờ khoảng 400m về phía Tây Bắc. Sau khi xây xong đình, xét thấy việc thờ cúng thần Thành Hoàng ở Lăng Ông xa xôi và đi lại khó khăn do chiến tranh, nên dân làng lập đàn tế lễ để xin rước thần Thành Hoàng về ngự tại đình (cũ). Về sau, do chiến tranh liên miên dẫn đến xảy ra cháy đình (cũ), cùng với việc đi lại khó khăn trong việc trông nom cũng như thờ phụng nên dân làng thống nhất dời đình (cũ) về vị trí của đình bây giờ.

 Đình Nhơn Sơn được xây dựng lại vào năm 1861 (dựa vào tấm Bát Quái treo trên đòn dông cổ lầu tòa Chánh điện. Đình tọa lạc trên một khu đất bằng phẳng có diện tích 1.200m². Cửa chính hướng về phía Nam, phía Bắc tiếp giáp với khu dân cư, phía Tây giáp với Chùa Linh Sơn và Núi Cà Đú, phía Đông giáp với dân cư và Núi Đá Chồng, phía Nam giáp với hồ sen, ao cá và đồng ruộng.

Từ khi dựng lại đến nay, đình Nhơn Sơn trải qua những năm tu bổ: 1966, 1982, 1988, 1997, 2000.

Tổng thể kiến trúc của ngôi đình gồm: Chánh điện, Án phong, nhà Tiền hiền, nhà Hậu hiền, miếu Thanh minh, nhà Kho và nhà Trù liên kết lại tạo thành chữ nhị (=). Ngoài ra, trước Chánh điện còn có một ngôi miếu nhỏ nằm ở phía Đông thờ Ông Hổ (Chúa tướng).

Về đặc điểm kiến trúc của tòa Chánh điện có cổ lầu vươn lên chiều cao tạo sự vững chãi, bộ khung làm bằng gỗ vững chắc được thông qua hệ thống lắp ghép mộng. Nội và ngoại thất được trang trí với nhiều đề tài nghệ thuật độc đáo chạm khắc tạo hình trên gỗ, cách bài trí bên trong tòa Chánh điện cũng thể hiện tính thẩm mĩ cao.

Đình Nhơn Sơn thờ Thần Thành Hoàng, Tiền hiền, Hậu hiền... Hàng năm, đình Nhơn Sơn diễn ra 2 kỳ lễ chính: Tế Xuân (tháng 2 Âm lịch) và Tế Thu (tháng 8 Âm lịch) với ý nghĩa đến đáp công đức của “Thần Hoàng Bổn Cảnh”, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng bình an. Lễ hội ở đình Nhơn Sơn thực sự là một ngày hội lớn của nhân dân phường Ninh Chử, thu hút đông đảo các tầng lớp Nhân dân tới tham dự.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đình Nhơn Sơn còn là nơi đã từng che giấu và nuôi dưỡng cán bộ nòng cốt tham gia kháng chiến.

Ghi nhận những giá trị tiêu biểu của di tích này, ngày 10/01/2011, UBND tỉnh Ninh Thuận (cũ) ban hành Quyết định số 87/QĐ-UBND xếp hạng đình Nhơn Sơn là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh./.

Thành Thị Hồng Cẩm